Oorlog

Oorlog. Niets zo onmenselijk. Terwijl in Peking de Zomerspelen van start zijn gegaan, de bakkeleiende politici in ons eigen kikkerlandje het er even van nemen en de modale belg warmere oorden op zoekt, is het kruidvat in de Kaukasus nog maar eens ontploft.

Wat is Zuid-Ossetië? Wie zijn de Ossetiërs? En waarom breekt er in een regio waarvan de meesten nog nooit gehoord hebben, opeens oorlog uit? Wel, de uitleg laat ik aan Michel over. Wat mij meer treft is de berichtgeving. Want op het VRT nieuws zien we wel tanks over straten door straten rijden, troepen marcheren en veel rookwolken. De rest wordt aan de verbeelding overgelaten. Wat wij zien van een oorlog wordt immers per definitie bepaald door wat men, al dan niet bewust, voor de lens laat komen en het verhaal dat men daar dan aan hangt. Hoeveel mensen sneuvelen daar nu eigenlijk? Zijn die gevechten écht zo zwaar? Wel, zonder beeld blijft het een abstract gegeven. In vroegere tijden was dat zeker zo. Oorlog betekende toen heroïek. Vandaag weten we wel beter. En dankzij het internet reist de gruwel quasi ongefilterd de wereld rond.

Dipfico’s reactie liegt er dan ook niet om. Als fotograaf ben je evenzeer deelnemer. Enerzijds omwille van wat je anderen laat zien. Op Flickr kan je heelder sets zien van oorlogs- en andere fotografen. Van de meetingrooms waar presidenten en generaals elkaar ontmoeten, tot op het slagveld zelf. Betrokken word je sowieso.

We mogen dan allemaal collectief en heel diplomatiek het hoofd schudden, de oorlog zal daarom niet stoppen. Laat het alsjeblieft geen tweede Joegoslavië worden. Want die brok gruwel zijn we nu nog volop aan het verteren.

België trekt ten oorlog kopt de Standaard in zijn weekendeditie. Toen ik de titel vanmorgen las verslikte ik even in mijn koffie. Wat zou je anders doen? Blijkbaar stuurt het nieuwe kabinet defensie zijn zonen uit: België stuurt vier F-16’s en een 120 militairen naar Kandahar om actief aan de NAVO missie in Afghanistan deel te nemen.

Tot nu toe beperkte de rol van onze jongens zich vooral tot het beschermen van de vliegveld van het relatief veilige Kaboel. Geen fantastische opdracht en er wordt nogal smalend gezegd dat daar meteen ook de gezelligste bar in Afghanistan is. De druk op ons landje om meer middelen en mensen in te zetten is dus zeer groot.

Met een kabinet van lopende zaken en wat handig onderhandelen konden we die boot altijd afhouden. Met de komst van een interimregering lukt dat nu niet meer. Alleen, zijn we er wel klaar voor?

De Crem is nog maar pas minister maar probeert toch van het achterblijvertje van de klas een gezond departement te maken: annulatie van foute orders, snoeien in aanstellingen,… Jaren wanbeleid hebben van ons leger immers een lachtertje gemaakt. Is een maand wel voldoende om nu al een actieve missie (in de politieke retoriek zou het niet gaan om een anvalsopdracht) aan te nemen? Zoiets kost immers wel wat. Geld dat het departement beter kan besteden aan structurele hervormingen en nieuw materieel.

We zijn nu eenmaal een NAVO bondgenoot, maar is het echt wenselijk om bommen te gooien in Afghanistan? Is oorlog in Afghanistan onvermijdelijk? Even uitzoomen naar de context. Het land is zowat de laatste plaats waar je oorlog wil voeren. De geografie en onbestaande infrastructuur maken het land een logistieke nachtmerrie. Doorheen de geschiedenis hebben tal van legers het onderspit gedolven tegen lokale warlords en allerlei facties. Daardoor is het een regio die nooit echt gepacificeerd is geweest. De ideale broedkamer voor terroristen van allerlei allaam en om drugs op grote schaal te produceren. In een geglobaliseerde wereld overstijgt de impact van een instabiele staat – voor zover je daar van spreken – het regionale. Dat hebben de aanslagen van 9/11 bewezen. Op dat moment krijgt ook het Westen er belang bij om in Afghanistan een sterk regime te installeren dat het machtsvacuum inneemt, de lokale bevolking beschermt en kans geeft om zich te ontwikkelen.

Als klein landje delen wij nochtans hetzelfde belang als dat van de grote NAVO partners. Uiteindelijk gaat het er niet louter om dat er hier in Brussel of Antwerpen nog geen zelfmoordterroristen zijn gesignaliseerd, maar wel over een gedeelde verantwoordelijkheid naar andere regionale en westerse naties toe die wel hebben af te rekenen met het probleem. Ook de strijd tegen de drugshandel kan niet enkel in de havens van Antwerpen en Zeebrugge worden gespeeld. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat Afghanistan geen failed state wordt.

Natuurlijk, het publiek is absoluut niet happig om in een oorlog te stappen waarvan de context niet duidelijk is. Het cliché wil dat het om een oorlog gaat waar het westen met gesofisticeerd materiaal onderontwikkelde islamstrijders met AK’s uit grotten proberen te jagen. De rol van de media moet hierin duidelijk zijn: informeren en de context schetsen. Iets wat tot nu toe in mijn ogen onvoldoende gebeurt. Ook in dat opzicht hebben beleidsmakers een verantwoordelijkheid tegenover de eigen bevolking: uiteindelijk worden onze jongens in een potentieel gevaarlijke situatie gebracht en mogen we in eigen land in de nabije toekomst misschien opmaken voor écht terreuralarm met alles wat erbij hoort.

Uiteindelijk ben ik het idee om een actievere rol in NAVO missies te spelen niet helemaal ongenegen. Te lang wikkelen we ons al in de warme mantel van bescherming die door de andere NAVO partners wordt voorzien. We kunnen moeilijk nog langer louter genieten van de voordelen van een geglobaliseerde wereld. Missies aanvaarden in het buiteland? Ja, zolang het maar duidelijk is waar de belangen en verantwoordelijkheden van onszelf en onze partners liggen. Zolang maar duidelijk wordt gemaakt dat de context vaak veel ingewikkelder is en ook op ons impact heeft. En ja, zolang we er zelf ook volledig klaar en uitgerust voor zijn.

Eerst en vooral: mijn score

En neen. Ik heb niet gespiekt met Wikipedia of zo. Natuurlijk zegt zo’n quizje maar zoveel:

Zijn de vragen representatief voor het wetenschappelijke kennisniveau? Hell no! Je kan perfect aannemen dat de aarde rond de zon draait of dat het ozongat boven de Zuidpool zit en gelijk even goed ontkennen dat de CO² uitstoot de oorzaak is van het broeikaseffect. Of nog: elke zichzelf respecterende historicus weet dat de val van Constantinopel onder de Turken plaats vond in 1453, maar wanneer de CD werd uitgevonden, dat weten er al een pak minder.

Die quiz staat op de website van De Standaard. Dat betekent dat ze ook voornamelijk door het lezerspubliek van DS Online wordt afgenomen. Ik vond ze toch niet terug op de website van Het Nieuwsblad bijvoorbeeld. Betekent dat dan niet dat het resultaat sowieso is vertekend? En hoeveel mensen hebben die quiz nu precies afgenomen? Staat er ook al niet bij!

Kortom, de klassieke vragen die je bij zo’n dingen moet stellen. Vraag blijft natuurlijk: is het werkelijk zo slecht gesteld met de wetenschapkennis van onze jeugd? En is dat wel zo’n ramp? Kijk, persoonlijk denk ik niet dat het TSO of BSO het nog slechter doen dan vroeger. Neen, het probleem is het kennisdeficit in het ASO waar men tegenwoordig meer mikt op ‘vaardigheden’ (wat dat ook moge betekenen) dan op zuivere ‘feitenkennis’. ‘Tuurlijk is het mooi dat je de methodologie aangeleerd krijgt om feiten op te zoeken op het Internet en er kritisch tegenover te staan. De jeugd *is* nu eenmaal mondiger dan vroeger, en dat kunnen we alleen maar toejuichen.

Alleen, wat ben je met al die kennis op het internet als je niet eens weet dat ze bestaat? Het ‘Hitler, connais-pas’ fenomeen leeft meer dan ooit. En nochtans is de informatie over de Tweede Wereldoorlog meer dan ooit toegankelijk. Het is dat men dat basiskader, die vervelende feitjes en data, gewoon niet meer aanreikt. Wat zou je er meer over willen weten als je er nog nooit over hebt gehoord? Ik durf te wedden dat volgende generaties nog sneller de naam van Osama Bin Laden, laat staan wat 9/11 betekent, zullen vergeten zijn hoewel die informatie zo voor het grijpen ligt.

Brengt mij natuurlijk bij de volgende vraag: wat is het nut te weten wanneer de anticonceptiepil werd uitgevonden? Wel, dat je er tenminste van bewust bent dat het bestaan van de Pil geen vanzelfsprekendheid is, maar een privilege. Wist je trouwens dat de pil pas in 1999 in Japan werd gelegaliseerd? Bij uitbreiding kan je hetzelfde zeggen over het feit dat er hier in Europa reeds in geen 60 jaar meer oorlog is geweest. Juist, een unieke situatie die onze voorouders nooit hebben mogen meemaken. Elke generatie voor ons werd geconfronteerd met oorlog. Juist, daarom dus, om er lering uit te trekken en kritisch te blijven. Nu ja, als het nut van het verleden je interesseert, lees dan Marc Reynebeau’s gelijknamige boekje. Fascinating stuff overigens.

Iemand ooit WarGames gezien? Een film waar een tiener inbreekt op de computers van de Amerikaanse defensie en per ongeluk een thermonucleaire oorlog begint. Het leukste deel van de film was in de War Room waar rijen en rijen officeren achter ingewikkelde machinerie zaten en er grote schermen hingen vol data en kaarten waarop je de bewegingen van de raketten en de bommenwerpers zag. Het gaf je allemaal echt het gevoel alsof elk moment de atoombommen je om de oren zouden suizen. Persoonlijk vond ik het één van de betere films. Al was het maar om dit deze geschoten werd in 1983, putje koude oorlog in een jaar dat de wereld – onwetend – een paar keer op het randje stond.

Gisteren lanceerde Introversion, een onafhankelijke spelletjesmaker, de game Defcon. Volledig in dezelfde stijl wordt je achter de controls van zo’n war room gezet. Je krijgt een wereldkaart te zien met steden. Je plaatst je radars, je vloot, je vliegvelden en – last but not least – je raketsilos. Doel van het spel: zoveel mogelijk steden van je tegenstander zien te raken vooraleer hij hetzelfde bij jou doet. Diegene met het meeste punten – lees: doden – op zijn geweten wint. Feitelijk. Een apart uitgangspunt van traditionele strategygames.

Een Defcon is kinderlijk eenvoudig, geen fancy troepen met honderd-en-duizend mogelijkheden en tactieken. De graphics zijn bovendien zeer sec: de wereldkaart en een paar eenvoudige symbolen die raketten, vliegtuigen, steden en installaties voorstellen. Meer niet. En toch is Defcon zeer meeslepend: je krijgt lanceert raketten vanaf je silos en terwijl de steden van je tegenstanders worden geraakt krijg je een droge mededeling hoeveel miljoen doden er zijn gevallen. De soundtrack is bovendien inktzwart: diep melancholisch en depressief. Af en toe hoor je iemand kuchen of huilen. Het vallen van de bommen is een vrij droog basgeluid en tussendoor de computerachtige bliepjes wanneer je commando’s geeft.

Op het forum van introversion blijkt dat heel wat spelers zich zelfs schuldig voelen wanneer het bommen regent. Meer nog dan in hyperrealistische shooters waar lustig armen en benen rondvliegen. Neen. Bij het klinische voeren van een thermonucleaire oorlog en het ganse verloop van de acties laten je niet zomaar onberoerd. Uiteindelijk is Defcon zijn subtitel meer dan waard: Everybody Dies! Geen winnaars in dit spel. Zelfs al haal je de meeste punten…

Defcon kan je kopen via Steam of via Introversion. Voor de liefhebbers…

• Minimalistische improvisatie voor bommenwerper en trompet — Waanzin van de oorlog in MP3 — (tags: art audio music)
• Mazen Kerbaj — Live from Beirut. Het volgen waard! — (tags: blogs war art)
• howto: xgl and compiz on ubuntu dapper (new and improved) — Huzzah! Ik heb dit effectje thuis aan de klap gekregen 🙂 — (tags: ubuntu linux compiz tutorial)

• Jarhead: een oorlogsfilm waarin slechts één dode valt, en dan nog niet eens op het slagveld. Ik vond het best wel een goede film omdat het die andere waanzin van de moderne oorlog toont: recruten die worden opgepept om te strijden op het slagveld maar die dan eeuwen moeten wachten, niets doen en vervelen terwijl modern, intelligent wapentuig het werk opknapt. De acteerprestaties zijn niet écht om over naar huis te schrijven en het is ook niet Sam Mendes’ beste productie, maar hij blijft wel de moeite waar om eens te bekijken.
• Munich: Controversieel is wel het minste wat je kan zeggen. Reële fictie. Maar hij is overduidelijk van de hand van Spielberg. Vijf oscarnominaties? Hah! Ik vond hem eigenlijk op het pathetische af. Maar los daarvan wel goed in beeld gebracht. Over de historische correctheid van filmische reconstructies – Noblesse oblige – hou ik mij even in het midden.
• Aeon Flux: een verloren anderhalf uur. De decors steken donders goed in elkaar en er is natuurlijk superbabe Charlize “Move over Scarlett” Theron, maar daar houdt het bij op. Flinterdun verhaal. Best te vergeten en niet naar kijken.